Αρχιπέλαγος Ν.Αιγαίου & Γαλάζια ανάπτυξη σύμμαχοι ή εχθροί;

perif_aigaiopel_enimerosi_42blue_1small

Νότιο Αιγαίο

Της Ελευθερίας Φτακλάκη. Το να έχεις μεγαλώσει σε ένα νησί σε οδηγεί με μαθηματική ακρίβεια σε μια ιδιαίτερη πρώτη συνειδητοποίηση: Ο κόσμος σου καταμεσής στο πέλαγος και γύρω- γύρω θάλασσα… Μαθαίνεις από τα πρώτα σου βήματα να τη σέβεσαι, να την προστατεύεις και να την απολαμβάνεις….  γίνεσαι σύμμαχος της καθώς αντιλαμβάνεσαι πως αποτελεί πηγή ζωής. Μαθαίνεις πως η θάλασσα ενώνει λαούς, αναδεικνύει πολιτισμούς, συνθέτει κουλτούρες και δημιουργεί νέους ορίζοντες ! Η θάλασσα- και πόσο μάλλον το Αιγαίο- κρύβει μέσα της τη δύναμη του ενάλιου Πρωτέα, τη δύναμη της Μεταμόρφωσης, της Πρωτεικότητας, της πολλαπλότητας.

Έρχομαι λοιπόν από έναν τόπο νησιωτικό, που πρέπει να ξεπεράσει όλους τους δύσκολους παράγοντες επικοινωνίας με τον υπόλοιπο κόσμο, να διαχειριστεί τον παράγοντα της πολυνησιωτικότητας (ενδο/διαπεριφερειακή απομόνωση)  και να κάνει τη θάλασσα όχι υδάτινο τείχος αποκλεισμού, αλλά υδάτινο δρόμο επικοινωνίας και ορίζοντα ανάπτυξης..

Για να το μεταφράσουμε με όρους οικονομίας, ουσιαστικά να αξιοποιήσει κάθε δυνατότητα της θάλασσας  στο πλαίσιο των πολιτικών της Γαλάζιας Ανάπτυξης ( Blue Growth)  για την κοινωνική, οικονομική και εδαφική ανάπτυξη του.

ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΓΑΛΑΖΙΑΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ – ΓΑΛΑΖΙΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΣΤΗ ΝΗΣΙΩΤΙΚΗ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ Ν.ΑΙΓΑΙΟΥ

Η θάλασσα είναι γνωστή τουλάχιστον από την κλασική αρχαιότητα ως πηγή πόρων. Όσον αφορά στην Περιφέρεια Ν.Αιγαίου, την περιφέρεια του Αρχιπελάγους, η Θάλασσα, αποτελεί την κορωνίδα των αναπτυξιακών της προτεραιοτήτων, οι θαλάσσιες εκτάσεις και οι ακτές  της διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο στην ανάπτυξη, στην ευμάρεια και την οικονομική  ευημερία των νησιών του Αιγαίου.

Για εμάς, του νησιώτες ο πλούτος κυρίως βρίσκεται  σε αυτό που αποκαλούμε Γαλάζια Ανάπτυξη (Blue Growth).  Και αυτό γιατί το  Ν.Αιγαίο είναι μία πολυνησιακή περιφέρεια, που περιλαμβάνει 79 νησιά, εκ των οποίων τα 50 είναι  κατοικημένα, και πλήθος νησίδων και βραχονησίδων, με συνολική επιφάνεια 5.286 τ.χλμ., αποτελώντας το 4% της συνολικής χερσαίας επιφάνειας της χώρας.

Είναι μια περιφέρεια, με κομβική θέση στους βασικούς άξονες των θαλάσσιων μεταφορών προς τη Μαύρη Θάλασσα, τον Ινδικό και τον Ατλαντικό Ωκεανό και νευραλγικό ρόλο στο Ν.Α. Μεσογειακό τόξο και στον άξονα Κύπρος –Αιγαίο– Εύξεινος Πόντος.  Και πάνω απ’ όλα με σημαντική γεωπολιτική θέση ως εξωτερικό σύνορο της Ένωσης που γειτνιάζει με τις εξ’ Ανατολών Τρίτες Μεσογειακές Χώρες (Τουρκία, Λίβανος, Ισραήλ, κλπ.).

Το αναπτυξιακό μοντέλο της  Περιφέρειας Νοτίου Αιγαίου, στηρίζεται στον τουρισμό καθώς  αποτελεί τη βασική πηγή εισοδήματος, απασχόλησης και ανάπτυξης. Συγκεκριμένα, ο τριτογενής τομέας – βασικά ο τουρισμός- συμμετέχει με ποσοστό μεγαλύτερου του 80% στο περιφερειακό Α.Ε.Π. και εκπροσωπεί περίπου το 65% στην απασχόληση. 

Το ερώτημα όμως που θέτω στον τίτλο της ομιλίας μου είναι πολύ συγκεκριμένο: Οι νησιωτικές κοινωνίες του Αιγαίου μπορούν να αξιοποιήσουν το Θαλάσσιο πλούτο τους σαφώς με όρους αειφορίας προς όφελος των κατοίκων τους;

Όταν μιλάμε για Γαλάζια Ανάπτυξη , ( Blue Growth), Γαλάζια Οικονομία, αυτό πως μεταφράζεται για τα νησιά μας; Υπάρχουν χρηματοδοτικά εργαλεία, μηχανισμοί υποστηρικτικοί από την ΕΕ, συγκεκριμένες κοινοτικές οδηγίες και ευρωπαϊκές συμφωνίες [1]που βοηθούν προς αυτή την κατεύθυνση, όμως στια δια ταύτα, η Περιφέρεια Ν.Αιγαίου και εν γένει οι νησιωτικές και παράκτιες περιφέρειες της χώρας μας μπορούν να αποτελέσουν τους βασικούς παίχτες αυτής της ευρωπαϊκής πολιτικής;

Πρακτικά μιλάμε για την ανάπτυξη νευραλγικών  τομέων  που θα συνέβαλαν στην ανάπτυξη των νησιών μας, όπως είναι οι θαλάσσιες μεταφορές, οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, οι ναυτιλιακές βιομηχανίες, η θαλάσσια έρευνα, ο  τουρισμός, η εκμετάλλευση των θαλάσσιων ορυκτών πόρων και η γαλάζια βιοτεχνολογία.

Σαφώς και όχι. Ως γνωστόν οι ελληνικές περιφέρειες δεν έχουν καμία ουσιαστική αρμοδιότητα σε ότι αφόρα στη Θαλάσσια Πολιτική  και ως εκ τούτου συναντά πολλά εμπόδια στην Στρατηγική της Γαλάζιας Ανάπτυξης, στην αξιοποίηση του Γαλάζιου Πλούτου της θα έλεγα.

Θα αναφερθώ σ’ ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα: Ως αντιπεριφερειάρχης Ν.Αιγαίου είχα ηγηθεί μιας πολύ σημαντικής πρωτοβουλίας σε συνεργασίας με το ΕΛΚΕΘΕ για την ανάπτυξη ενός προγράμματος στο πλαίσιο του Interreg Ελλάδα- Κύπρος 2007-2013. Το πρόγραμμα με ακρωνύμιο ‘ΑΚΤΗ’ , αφορούσε στην Ολοκληρωμένη Διαχείριση της Παράκτιας Ζώνης της νήσου Ρόδου. Το έργο ήταν πιλοτικό και από πλευράς συμβατικών υποχρεώσεων υλοποιήθηκε με απόλυτη επιτυχία. Ποια ήταν  όμως η προστιθέμενη του αξία για τη Ρόδο που παρουσιάζει σοβαρά προβλήματα διάβρωσης των ακτών της (κυρίως στη Δυτική πλευρά του νησιού), μια ‘άναρχη’ ανάπτυξη της παράκτιας ζώνης χωρίς κανόνες και  με σαφώς πολλαπλά περιβαλλοντικά θέματα. Καμία. Για τον απλούστατο λόγο πως το ισχύον θεσμικό πλαίσιο δεν δίνει καμία δυνατότητα δραστικής παρέμβασης, όπως π.χ. η πρόταση των μελετητών για την αποξήλωση  κάποιων αλιευτικών καταφύγιων και προβλητών που έγιναν χωρίς κανένα σχεδιασμό και τώρα αφενός δεν χρησιμοποιούνται λόγω μη καταλληλότητας του χώρου και αφετέρου  λόγω της συμβολής τους στη διάβρωση των ακτών του νησιού.

Αν θέλουμε να μιλάμε για μια Ολοκληρωμένη Διαχείριση των Παράκτιων Ζωνών, απαιτείται  πρωτίστως ένας  Εθνικός Θαλάσσιος Χωροταξικός Σχεδιασμός (ΘΧΣ)  με τη μορφή συστηματικής, συντονισμένης και διαμεθοριακής προσέγγισης της ολοκληρωμένης θαλάσσιας διακυβέρνησης χωρίς αποκλεισμούς.  Σε αυτές τις διαδικασίες σίγουρα οι νησιωτικές και παράκτιες περιφέρειες της χώρας μας θα πρέπει να συμμετέχουν ενεργά με ρόλο και αρμοδιότητες μέσω του Θαλάσσιου Περιφερειακού Χωροταξικού Σχεδιασμού τους. Δεν μπορεί να οι περιφέρειες να συμμετέχουμε σε προγράμματα εδαφικής συνεργασίας ( Interreg, Med, etc) με άξονα το θαλάσσιο χωροταξικό σχεδιασμό και επί της ουσίας να μην έχουμε καμία αρμοδιότητα.

Για να μη συνεχίσουμε όμως τα ευχολόγια, και τις ατέρμονες συζητήσεις, αυτό που απαιτείται άμεσα είναι η ύπαρξη μιας Εθνικής Στρατηγικής για τη Θαλάσσια Πολιτική   με ενσωμάτωση σε αυτό, αρχών και κατευθύνσεων για την θάλασσα και τον παράκτιο χώρο (όπως για παράδειγμα η διάδραση χερσαίας και θαλάσσιας ζώνης). Θα πρέπει να εξετασθεί αν ο Εθνικός ΘΧΣ θα συνδεθεί με τον ήδη υπάρχοντα χερσαίο σχεδιασμό που όπως είναι γνωστό χαρακτηρίζεται από πλήθος παθογενειών και ελλειμμάτων εφαρμογής.

Είναι θετικό το γεγονός πως αυτή την περίοδο  είναι σε δημόσια διαβούλευση το νομοσχέδιο για το Θαλάσσιο Χωροταξικό Σχεδιασμό καθώς και η δημιουργία του Ινστιτούτο Νησιωτικής Πολιτικής, το οποίο ευχόμαστε να αναλάβει ένα πολύ σημαντικό ρόλο στη χάραξη και το συντονισμό της Εθνικής Θαλάσσιας Πολιτικής .

Εν κατακλείδι, απαιτείται μια Πολυεπίπεδη Διακυβέρνηση, πρωτίστως με σαφής αρμοδιότητες και διακριτούς όλους ως προς το διαφορετικό επίπεδο διακυβέρνησης και οικονομικών τομέων. Πολύ σημαντικά θέματα προκειμένου να αποφευχθεί η επανάληψη της άναρχης και πολλές φορές ασυντόνιστης και αναποτελεσματικής χωροταξίας του χερσαίου χώρου, στη θάλασσα.

ΠΩΣ ΜΠΟΡΕΙ Η ΓΑΛΑΖΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΝΑ ΓΙΝΕΙ ΣΥΜΜΑΧΟΣ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΤΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ Ν.ΑΙΓΑΙΟΥ:

Σε αυτό το ερώτημα θα απαντήσω πάλι με ερώτηση: πως μπορεί να διαφοροποιηθεί μια νησιωτική Περιφέρεια, όπως είναι το Ν.Αιγαίο, που ειδικεύεται στον τομέα του τουρισμού με όρους ανταγωνιστικούς και καινοτόμους?

Ποια θα πρέπει να είναι η Στρατηγική, οι Στόχοι και τα Μέτρα που πρέπει να ακολουθηθούν, προκειμένου να δημιουργηθεί μια προστιθέμενη αξία, συμβάλλοντας κατά αυτόν τον τρόπο στην βιώσιμη ανάπτυξη και στη δημιουργία νέων θέσεων απασχόλησης?

Ο Θαλάσσιος Τουρισμός σίγουρα  αποτελεί το προνομιακό πεδίο στον οποίο πρέπει να επενδύσουμε, πιο οργανωμένα, με έξυπνες πολιτικές και υψηλότερο επίπεδο παρεχόμενων υπηρεσιών.   Ο Καταδυτικός τουρισμός, τα Θαλάσσια πάρκα, ο τουρισμός Κρουαζιέρας, ο τουρισμός σκαφών αναψυχής (yachting), ο ιστιοπλοϊκός τουρισμός ο ναυταθλητισμός, ο πολιτιστικός τουρισμός, τα θαλάσσια θέρετρα, κα, αποτελούν ταχέως αναπτυσσόμενες ειδικές μορφές τουρισμού με μεγάλη ζήτηση .

Mε συνεχή αυξανόμενη ζήτηση και μπορούν να βρουν πρόσφορο έδαφος στα  νησιά μας, συμβάλλοντας κατά αυτόν τον τρόπο στην ανταγωνιστικότητα της τουριστικής μας βιομηχανίας, στη δημιουργία νέων θέσεων απασχόλησης, στην αντιμετώπιση της εποχικότητας και στην βελτίωση του εισοδήματος των νησιωτών.

Ενός πλούτου όμως που θα πρέπει να αξιοποιήσουμε με Σεβασμό  και με όρους Αειφορίας καθώς τις τελευταίες δεκαετίες, ακριβώς λόγο συγκεκριμένου θεσμικού πλαισίου και κανόνων,  η Παράκτια Ζώνη υπόκειται σε έντονη οικιστική και οικονομική ανάπτυξη, συχνά μη ορθολογικά χωροθετημένη και σχεδόν μονοδιάστατα ενταγμένη στο πλαίσιο της «τουριστικής βιομηχανίας» χωρίς κανόνες και ελεγκτικούς μηχανισμούς.

Προκειμένου οι τομείς της Γαλάζιας Ανάπτυξης να εξελιχθούν στο Αιγαίο και να συμβάλλουν αφενός στα μέγιστα στην οικονομία, και αφετέρου στην αποτελεσματικότερη διαχείριση των κινδύνων και  των βλαβερών χρήσεων,  είναι αναγκαίο να ενταχθούν σε ένα ευρύτερο Στρατηγικό Πλαίσιο Συντονισμού και ανάπτυξης Συνεργειών.  

Απαιτείται ένα νέο μοντέλο περιφερειακής διακυβέρνησης στον τομέα του τουρισμού που να ενσωματώνει πολιτικές που συνδέονται με την ανάπτυξη του και τον εκσυγχρονισμό του που θα  περιλαμβάνει ουσιαστικές αρμοδιότητες. Πρωτίστως όμως απαιτείται αλλαγής κουλτούρας και διαμόρφωση μια νέας τουριστικής αντίληψης με όρους Αειφορίας , Βιωσιμότητας και Ποιότητας. 

 

ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΜΙΑΣ ΜΑΚΡΟΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ

 ΣΤΗ Ν.Α. ΜΕΣΟΓΕΙΟ 

Το Αιγαίο, ενιαίο, αδιαίρετο, απαιτεί μια ευρύτερη Πολιτική, Πολυεπίπεδη και Πολυδιάστατη προσέγγιση για αποτελεσματική διαχείριση της Θάλασσας  και των προβλημάτων που προκύπτουν, όπως είναι π.χ. υπεραλίευση και μόλυνση. Δυο κλασικά παραδείγματα που καταδεικνύουν το πρόβλημα αλλά παράλληλα αναδεικνύουν το θέμα των συνεργασιών σε διαπεριφερειακό, διαμεθοριακό  και διασυνοριακό επίπεδο με όλους τους εμπλεκόμενους δρώντες στην ευρύτερη περιοχή της ΝΑ Μεσογείου 

Η ολοκληρωμένη Στρατηγική για τη θάλασσα πρέπει τη λαμβάνει υπόψη και  να συνθέτει τις επιμέρους Μικρο-περιφερειακές και Μακρο-περιφερειακές Στρατηγικές Ανάπτυξης και αξιοποίησης του θαλάσσιου πλούτου.  Περισσότερο από ποτέ επικρατεί στην Ε.Ε. μια τάση χωρικής αναδιάρθρωσης. Διακρατικά, διασυνοριακά και διαπεριφερειακά προγράμματα, όπως το INTERREG, το MED, to South East, (τα προγράμματα Εδαφικής Συνεργασίας)  στα οποία συμμετέχουν εξίσου κράτη μέλη της Ε.Ε. και Τρίτες Χώρες, όπως επίσης  και η ύπαρξη οικονομικών, περιβαλλοντικών και κοινωνικών προκλήσεων που ξεφεύγουν από τα όρια των εθνικών συνόρων και απαιτούν κοινές και συλλογικές λύσεις, δημιουργούν ένα νέο πλαίσιο άρρηκτα συνδεδεμένο με τον όρο της «Μακροπεριφέρειας».

Η έννοια της Μακροπεριφέρειας διατυπώθηκε επίσημα το 2007 και από τότε έχει εγκριθεί η Μακροπεριφερειακή στρατηγική για την Βαλτική, το Δούναβη, τον Ατλαντικό, τις Άλπεις και η νέα Μακροπεριφερειακή στρατηγική Αδριατικής-Ιονίου. Οι Μακροπεριφερειακές στρατηγικές αποτελούν μια νέα μορφή συνεργασίας και μπορούν να εξελιχθούν σε σημαντικό μέσο για την υλοποίηση του στόχου της εδαφικής συνοχής και της προώθησης της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης αλλά και της συνεργασίες με τρίτες χώρες που γειτνιάζουν. Έχει αξία να διαβάσει κανείς την κοινή Έκθεση της Επιτροπής για τα οφέλη και την προστιθέμενη αξία των ΜΣ.  [2]

Επικρατεί λοιπόν μια δυναμική αναφορικά με την ανάπτυξη και προώθηση των Μακροπεριφερειακών στρατηγικών, με τους κανονισμούς της πολιτικής συνοχής να παρέχουν ένα ευνοϊκό πλαίσιο για την ανάπτυξη της Μακροπεριφερειακής προσέγγισης. Δεδομένης της προαναφερθείσας δυναμικής, εκτιμώ πως η ευκαιρία για την έναρξη μιας δημόσιας συζήτησης γύρω από μια νέα ολοκληρωμένη προσέγγιση στο θέμα της Μακροπεριφέρειας για την περιοχή της ΝΑ Μεσογείου.

Ο καθορισμός μιας Μακροπεριφερειακής στρατηγικής στη ΝΑ Μεσόγειο θα  παρέχει τη συνολική θεώρηση προκειμένου οι περιοχές που θα εντάσσονται σε αυτή να μπορούν να αντιμετωπίσουν αποτελεσματικότερα τις προκλήσεις, και να αξιοποιήσουν καλύτερα τις δυνατότητες τους και τα χρηματοδοτικά εργαλεία που διατίθενται από την ΕΕ.

Άλλωστε, στο πλαίσιο μιας πολύ σκληρής οικονομικής κρίσης, που πλήττει πολύ βίαια τα εδάφη μας, και δη τις χώρες του Νότου,  η Θάλασσα αποτελεί περισσότερο από ένας τόπος γύρω από τον οποίο θα πρέπει να ξαναβρεθούμε και θα μας επιτρέψει να είμαστε αποτελεσματικοί, όλοι μαζί, για τους λαούς  μας, για τα  εδάφη μας, για τις οικονομίες μας.

Άλλωστε, ας μην ξεχνάμε το μέγιστο μας πρόβλημα που μας αφορά όλους και είναι το μεταναστευτικό-προσφυγικό. Ένα πρόβλημα που μας ντροπιάζει, μας πληγώνει αλλά και μας ταλαιπωρεί. Όπου η απουσία ελέγχων, συνεργασιών και αποτελεσματικών μέτρων αντιμετώπισης του έχουν μετατρέψει τα γαλάζια νερά του Αιγαίου σε υγρούς τάφους χιλιάδες ανθρώπων. Όνειδος για το δυτικό κόσμο!

Ας κατανοήσουμε  πως πρέπει να ενώσουμε τις δυνάμεις μας  για ν’ αντιμετωπίσουμε τις νέες συνθήκες, για να  δείξουμε πως έχουμε  τις δυνατότητες να αναπτύξουμε τη θαλάσσια πολιτική, που τελικά δεν αφορά μόνο τον τομέα της οικονομίας αλλά είναι ευρύτερο για αυτό και πρέπει να μιλάμε για συμπράξεις και ενισχυμένες συνεργασίες και συνέργειες.

Σίγουρα, οι νησιωτικές περιφέρειες του Αιγαίου μπορούν να διαδραματίσουν ένα  καταλυτικό ρόλο στην ανάπτυξη μιας  Μακροπεριφερειακής Στρατηγικής στη ΝΑ Μεσόγειο, η οποία μπορεί να λειτουργήσει ως ένα θεσμικό πλαίσιο θωράκισης των θαλάσσιων πολιτικών μας αλλά και συνεργειών με τρίτες χώρες ως προς την εφαρμογή κοινών πολιτικών για μέγιστα αλλά και μικρότερα προβλήματα που ταλανίζουν τις θάλασσες μας.

Το Ν.Αιγαίο, ως μια ευρωπαϊκή μεσογειακή νησιωτική περιφέρεια μπορεί να είναι παρόν στις σύγχρονες προκλήσεις, επιδιώκοντας την ανάπτυξη ενισχυμένων συνεργασιών για μια βιώσιμη ανάπτυξη στη Θαλάσσια Οικονομία…

Το Απέραντο Γαλάζιο του Αιγαίου, το Μοναδικό και Μονάκριβο Αιγαίο μας,  αποτελεί τον πλούτο μας, τη δύναμη μας καθώς και ένα πεδίο προκλήσεων και προοπτικών. Αρκεί να μετατρέψουμε τους κινδύνους σε προκλήσεις και τα μειονεκτήματα σε πλεονεκτήματα..

Σας ευχαριστώ,

Ελευθερία Φτακλάκη

Διεθνολόγος και Υποψ. Διδάκτωρ του Πανεπιστημίου Αιγαίου

Περιφερειακός Σύμβουλος και τέως αντιπεριφερειάρχης  Ν.Αιγαίου

Πρόεδρος ΚοιΝΣΕΠ ‘ΑΡΩΜΑ ΑΙΓΑΙΟΥ’

Το κείμενο γράφτηκε  με αφορμή την συμμετοχή μου στην εκδήλωση του Πάντειο Πανεπιστημίου στο Μουσείο της Ακρόπολης με θέμα  »Η θάλασσα, νέος ορίζοντας για την Ελλάδα;»

Πηγή : http://www.eftaklaki.gr

 

Μακροπεριφέρεια του ΑΙΓΑΙΟΥ ! Σε ποια πόλη-νησί θα βρίσκεται η έδρα ; …. Ελευθερία Φτακλάκη : η ενοποίηση των δυο νησιωτικών περιφερειών του Αιγαίου, του Βορείου και του Νοτίου, θα δημιουργήσει μια ισχυρή περιφέρεια

 

Advertisements